In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een visitatiecommissie het beleid en de dagelijkse praktijk van de zes rijkscultuurfondsen geëvalueerd: het Nederlands Filmfonds, Mondriaan Fonds, Fonds voor Cultuurparticipatie, Fonds Podiumkunsten, Nederlands Letterenfonds en Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. De evaluatie ging over de periode 2023–2025.
De visitatiecommissie stelt vast dat de rijkscultuurfondsen elk een sterke band hebben met aanvragers, het eigen veld en de culturele sector. De commissie benadrukt het belang van een scherpe strategische positionering van de fondsen, gebaseerd op heldere beleidskaders van het ministerie. Hierdoor kunnen de specialistische kennis en signaleringsfunctie van de fondsen nog beter worden benut en krijgen zij meer ruimte om in het belang van de ontwikkeling van hun sector in te spelen op opkomende vraagstukken en veranderende omstandigheden. Ook kunnen zij impactsturing beter inzetten.
Voorzitter Inge Brakman: ‘De kracht van de fondsen ligt […] niet alleen in het zorgvuldig uitvoeren van regelingen, maar ook in hun verbinding met makers en de samenleving. De cultuursector is als geen ander in staat om te verbeelden, te bevragen en te verbinden.’
De commissie ziet kansen voor meer afstemming in vraagstukken die de grenzen van afzonderlijke sectoren (deels) overstijgen, zoals kunstmatige intelligentie en duurzaamheid. Ze is positief over de gemeenschappelijke aanpak in het Caribisch deel van het Koninkrijk, waar de fondsen onder meer via een meertalige website en specifieke regelingen, gemeenschappelijk hebben geïnvesteerd in zichtbaarheid, bereikbaarheid en ondersteuning. Ook ziet ze dat de werkvelden zijn verbreed en zowel de geografische spreiding als de diversiteit van de aanvragers bij alle fondsen is vergroot.
De commissie concludeert verder dat de communicatie van de fondsen is verbeterd, door heldere verwachtingen te creëren bij aanvragers, zowel voorafgaand aan de aanvraag als bij het uiteindelijke besluit. Tegelijkertijd ziet ze dat de druk op de beschikbare middelen in combinatie met toegenomen verwachtingen richting de fondsen, binnen veel sectoren tot teleurstelling heeft geleid. Dit vraagt om keuzes over de prioritering van middelen en doelstellingen.
De commissie constateert dat Fonds Podiumkunsten “stuurvast en coherent” opereert. Ook kwalificeert zij de medewerkers als "betrokken en bevlogen" en ziet zij dat het Fonds door aanvragers en stakeholders gezien wordt als behulpzaam en benaderbaar.
De waardering voor onze inzet op fair practice, pluriformiteit en diversiteit en inclusie beschouwen wij als een bevestiging van de koers die we de afgelopen jaren hebben ingezet. Tegelijk nemen we de aanbeveling om proactiever het gesprek met het podiumkunstenveld en aanvragers te voeren nadrukkelijk ter harte. Met de artikelenreeks richting de nieuwe beleidsperiode die deze zomer van start ging en een nieuwe editie van Fonds on Tour zetten we hierin verdere stappen.
Daarnaast onderschrijven we de constatering van de commissie dat een heldere opdracht aan het Fonds en een goed uitlegbaar onderscheid tussen het Fonds en de Culturele Basisinfrastructuur (BIS) van groot belang zijn voor de sector. De ontwikkelingen van de afgelopen jaren laten zien hoe belangrijk die duidelijkheid is voor zowel aanvragers als andere betrokkenen.
Viktorien van Hulst (directeur-bestuurder Fonds Podiumkunsten): ‘Wij hechten veel waarde aan de visitatie die elke beleidsperiode plaatsvindt. De visitatie biedt ruimte voor reflectie op ons werk en onze rol binnen het culturele bestel. De onderzoeken onder aanvragers en stakeholders die we eerder deelden waren daarbij ondersteunend. Wij danken iedereen die via enquêtes en gesprekken ervaringen met ons Fonds heeft gedeeld, evenals de visitatiecommissie voor de zorgvuldige manier waarop zij zich heeft verdiept in onze organisatie, voor en achter de schermen. De observaties en aanbevelingen van de visitatiecommissie helpen ons om onze werkwijze te versterken. Daarnaast nemen wij ze mee in de ontwikkeling van het subsidiestelsel en de voorbereiding op de nieuwe beleidsperiode vanaf 2029.’
De visitatiecommissie bestond uit Inge Brakman (voorzitter), Farid Tabarki, Irene Costera Meijer, Werner Schouten, Ann Overbergh en Maike Olij (secretaris). Het rapport van de visitatiecommissie is op 30 september in ontvangst genomen door Youssef Louakili, directeur-generaal Cultuur en Media op het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.