Infographic © Taluut
Fonds Podiumkunsten werkt, net als vele gesubsidieerde cultuurinstellingen, binnen meerjarige beleidsperiodes. Terwijl de periode 2025–2028 nog volop loopt, bereiden we ons al voor op wat daarna komt. Richting 1 januari 2029 worden belangrijke stappen gezet: van een mogelijke wetswijziging over de duur van de subsidieperiode en een nieuwe beleidsopdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aan het Fonds, tot gesprekken met het veld en de ontwikkeling van nieuwe regelingen. We vinden het belangrijk inzicht te geven in dit proces. Daarom zijn we gestart met een reeks berichten op onze website. Dit keer kijken we naar het ecosysteem van de podiumkunstensector en het belang van sterke podia en festivals.
In de verbinding tussen podiumkunstenaar en publiek spelen podia en festivals een onmisbare rol. Zij maken vanuit een artistieke visie en met kennis van het publiek in hun omgeving keuzes in het aanbod dat ze programmeren. Daarmee zijn zij niet alleen de plek waar publiek en maker elkaar ontmoeten, maar ook een cruciale schakel in de ontwikkeling, zichtbaarheid en carrière van podiumkunstenaars. Zonder voldoende sterke en goed gefinancierde podia en festivals bereikt het aanbod het publiek niet, en zonder publiek ontbreekt de basis voor een vitaal podiumkunstenveld. Investeren in podia en festivals is daarmee investeren in publieksbereik, talentontwikkeling en de toekomst van de podiumkunsten.
Overheden hebben in de jaren ’80 afgesproken dat gemeenten de basisfinanciering voor podia voor hun rekening nemen, provincies een aanvullende rol vervullen bij de geografische spreiding van aanbod - met name buiten de grote steden - en het Rijk het aanbod ondersteunt. Dat betekent dat subsidies aan podia voor het overgrote deel komen van gemeenten. Ondanks de afspraak dat het Rijk niet verantwoordelijk is voor de financiering van podia, ondersteunt het Rijk via fondsen al sinds de jaren ‘80 de programmering van podia. Festivals hadden toen de overheden hun afspraken maakten nog geen grote plek in het cultuurbeleid. Vanaf dat zij een grotere rol gingen spelen in de podiumkunsten, ondersteunt het Rijk (sommige) festivals in tegenstelling tot podia wél voor hun exploitatie. Gemeenten en provincies zijn echter ook bij podiumkunstenfestivals een belangrijkere financier dan het Rijk.
Voor veel podia en festivals is het geheel van subsidies van verschillende overheden noodzakelijk om hun werk te kunnen doen.
Subsidies van andere overheden zijn vaak niet bedoeld voor de artistieke programmering van podia en festivals, maar voor het in stand houden van de organisatie en een gebouw. De programmering moet zichzelf dan terugverdienen uit onder meer kaartverkoop en baromzet. Bij populair aanbod waar veel publiek voor is, lukt dat vaak zonder subsidie. Bij kostbaar aanbod, door vorm of grootschaligheid, zouden toegangsprijzen dermate hoog moeten worden dat de toegankelijkheid van het werk onder druk komt te staan. Daarnaast is er podiumkunst waar een kleiner publiek voor is, omdat het (nog) een niche is of omdat de maker nog niet veel bekendheid heeft opgebouwd. Dan is de opbrengst uit kaartverkoop meestal niet voldoende om de kosten te dekken. Zeker niet als binnen die kosten eerlijke beloning van uitvoerenden het uitgangspunt is.
Om te stimuleren dat een grote diversiteit van aanbod te zien is op podia en festivals, draagt Fonds Podiumkunsten bij aan de programmering. Met deze bijdrage kunnen podia en festivals investeren in een onderscheidende programmering, de makers, uitvoerenden en technici fair betalen, en het werk toegankelijk maken voor een breed publiek. Met relatief kleine bedragen (tot ca. 50.000 euro per jaar) maken we daarin al het verschil.
Een groot deel van de podiumkunstenaars reist met voorstellingen en concerten door het hele land. Programmeringssubsidies dragen eraan bij dat die tournees kunnen plaatsvinden. En doordat podia en festivals goed gespreid over het Koninkrijk aanwezig zijn, komen subsidies van het Fonds via die weg op heel veel plekken terecht. Op dit moment ondersteunen we 55 festivals via de meerjarige festivalsubsidie, 135 podia via de podiumregeling en 239 presenterende initiatieven via de programma- en presentatiebijdrage.
Podia en festivals bereiken samen een groot publiek. In 2025 bereikten poppodia samen 6,4 miljoen bezoekers (cijfers VNPF) en schouwburgen en concertzalen 16 miljoen bezoekers (cijfers VSCD). Maar naast successen zijn er ook zorgen. Podia en festivals hebben een kwetsbare financiële positie. Meerdere jaren op rij stijgen de kosten harder dan de inkomsten. Deze ontwikkeling zet de ruimte voor risico’s in de programmering onder druk. Daardoor is er minder ruimte voor artistiek aanbod en opkomend talent. En als in het ergste geval podia en festivals verdwijnen, zet het de toegankelijkheid van de podiumkunsten onder druk en heeft dat grote impact op de praktijk van podiumkunstenaars en artiesten.
Zoals gezegd: in de verbinding tussen podiumkunstenaar en publiek spelen podia en festivals een onmisbare rol. Een gezonde en toegankelijke podiumkunstensector kan niet zonder gezonde podia en festivals. Daarom investeren we in de periode 2025-2028 met eenmalige middelen extra in programmeringssubsidies. Daarmee kunnen we podia en festivals ondersteunen, dragen we bij aan breed publieksbereik en speelmogelijkheden voor gezelschappen, bands, ensembles en individuele makers. Dat deze middelen niet structureel zijn, baart zorgen voor de toekomst. Een extra investering vanaf 2029 is nodig om minimaal op het huidige niveau te kunnen blijven werken. In onze gesprekken met het veld en verschillende overheden ligt dit steeds op tafel. En we nemen dit mee bij gesprekken over onze koers voor 2029 en verder.
De laatste maanden verschenen er diverse onderzoeken en publicaties over de staat van podia en festivals. Een aantal leestips: